اگر کالای وارداتی شما در گمرک بماند، صرفاً با یک «تأخیر در ترخیص» مواجه نیستید؛ ادامه دار شدن توقف کالا می تواند باعث افزایش هزینه انبارداری، خواب سرمایه، ریسک آسیب یا فساد کالا و در نهایت متروکه شدن کالا شود.

طبق ماده ۲۴ قانون امور گمرکی، مهلت عادی نگهداری کالا در انبارهای گمرکی سه ماه از تاریخ تحویل کالا به انبار گمرکی است و در صورت وجود دلایل موجه و با درخواست کتبی، این مهلت با موافقت گمرک حداکثر تا دو ماه دیگر قابل تمدید است. پس از پایان مهلت قانونی، اگر تشریفات گمرکی و پرداخت وجوه مربوط انجام نشده باشد، کالا مشمول مقررات متروکه می شود.

البته متروکه شدن به این معنی نیست که کالا همان لحظه از بین می رود یا بدون هیچ فرآیندی به فروش می رسد. قانون برای کالای متروکه فرآیند مشخصی در نظر گرفته و تا زمانی که کالا توسط سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی به فروش نرسیده باشد، صاحب کالا در شرایط مقرر همچنان می تواند برای انجام تشریفات و ترخیص آن اقدام کند.

در این مقاله بررسی می کنیم اگر کالا در گمرک بماند دقیقاً چه مراحلی را طی می کند، مهلت نگهداری کالا در گمرک چگونه محاسبه می شود، چه عواملی باعث رسوب کالا می شوند، هزینه ها چگونه افزایش پیدا می کنند و برای نجات یک محموله در آستانه متروکه شدن چه اقداماتی باید انجام داد.

اگر کالا در گمرک بماند چه اتفاقی می افتد؟

باقی ماندن کالا در گمرک الزاماً به معنای وجود تخلف نیست. ممکن است محموله به دلیل تکمیل نبودن اسناد، دریافت نشدن مجوزهای قانونی، اختلاف ارزش یا تعرفه، مشکلات بانکی و ارزی، بررسی های گمرکی یا حتی تأخیر در فرآیندهای اداری در انبار باقی بماند.

اما نکته مهم این است که توقف کالا یک وضعیت بدون محدودیت زمانی نیست. قانون برای نگهداری کالا در اماکن گمرکی مهلت تعیین کرده است و اگر صاحب کالا در این بازه برای انجام تشریفات گمرکی اقدام نکند، وضعیت کالا از «کالای گمرک نشده» به «کالای متروکه» تغییر پیدا می کند.

بنابراین می توان روند کلی را به شکل زیر در نظر گرفت:

ورود کالا → تحویل به انبار گمرکی → شروع مهلت توقف → انجام تشریفات → پرداخت وجوه → ترخیص

و اگر اقدامی انجام نشود:

ورود کالا → پایان مهلت → متروکه شدن → انجام تشریفات مربوط به کالای متروکه → انتقال به اموال تملیکی/فروش طبق مقررات

اگر به دنبال یک مجموعه حرفه‌ ای برای مدیریت فرآیندهای تجاری و واردات کالا هستید، خدمات اطلس گلوبال می‌تواند مسیر انجام امور بازرگانی شما را ساده‌ تر کند.

مهلت نگهداری کالا در گمرک چقدر است؟

بر اساس ماده ۲۴ قانون امور گمرکی، مدت مجاز نگهداری کالا در انبارهای گمرکی سه ماه از تاریخ تحویل کالا به این اماکن است. بنابراین مبنای محاسبه صرفاً تاریخ رسیدن کشتی، هواپیما یا کامیون به کشور نیست؛ تاریخ تحویل کالا به انبار گمرکی اهمیت دارد.

برای مثال، اگر کالایی در تاریخ ۱۰ مرداد به انبار گمرکی تحویل شود، مهلت قانونی آن از همان تاریخ محاسبه می شود و صاحب کالا نباید تصور کند که چند هفته تأخیر در شروع فرآیند ترخیص، مهلت سه ماهه را نیز به همان میزان جابه جا می کند.

آیا مهلت نگهداری قابل تمدید است؟

بله، اما تمدید آن خودکار نیست. طبق ماده ۲۴، در صورت تقاضای کتبی صاحب کالا یا شرکت حمل ونقل در مورد کالای عبوری، وجود علت موجه به تشخیص گمرک و پرداخت هزینه انبارداری تا تاریخ موافقت، مهلت توقف می تواند حداکثر دو ماه دیگر تمدید شود.

در نتیجه، در حالت معمول نباید از ابتدا روی پنج ماه توقف به عنوان یک مهلت قطعی حساب کرد. سه ماه، مهلت قانونی اولیه است و دو ماه اضافی به شرایط و موافقت گمرک وابسته است.

اگر کالا بین چند انبار گمرکی جابه جا شود چه می شود؟

جابه جایی کالا بین انبارهای گمرکی باعث صفر شدن ساعت مهلت نمی شود. قانون تصریح می کند اگر کالا در چند انبار گمرکی نگهداری شود، مدت توقف از زمان ورود کالا به اولین انبار گمرکی محاسبه خواهد شد. بنابراین انتقال کالا از یک انبار به انبار دیگر راهی برای شروع مجدد مهلت قانونی نیست.

جدول مهلت نگهداری و وضعیت کالا در گمرک

وضعیت کالا	مهلت یا شرایط	نتیجه احتمالی
ورود و تحویل به انبار گمرکی	شروع محاسبه از تاریخ تحویل	آغاز مهلت قانونی
توقف عادی کالا	۳ ماه	فرصت انجام تشریفات و ترخیص
تمدید مهلت	حداکثر ۲ ماه با شرایط قانونی	ادامه توقف با موافقت گمرک
پایان مهلت بدون اقدام	پس از پایان مهلت مقرر	کالا مشمول مقررات متروکه می‌شود
کالای متروکه قبل از فروش	امکان اقدام طبق مقررات	امکان ترخیص با انجام تشریفات و پرداخت وجوه و هزینه‌ها
کالای متروکه فروخته شده	پس از فروش	شرایط ترخیص عادی کالا دیگر مطرح نیست

مبنای این جدول ماده ۲۴ و مواد ۳۳ تا ۳۷ قانون امور گمرکی است. برای آشنایی با نحوه آزادسازی کالا، هزینه‌ ها و مدارک مورد نیاز، مطالعه راهنمای کامل ترخیص کالا از گمرک می‌ تواند به شما در مدیریت بهتر فرآیند واردات کمک کند.

چه زمانی کالا «متروکه» محسوب می شود؟

یکی از مهم ترین نکاتی که واردکنندگان باید بدانند این است که تأخیر، متروکه شدن و ضبط کالا سه مفهوم یکسان نیستند. اگر صاحب کالا در مهلت قانونی تشریفات گمرکی را انجام ندهد و وجوه مربوط را پرداخت نکند، کالا مطابق ماده ۲۴ مشمول مقررات کالای متروکه می شود.

اما متروکه شدن لزوماً به معنای ضبط فوری کالا توسط دولت نیست. طبق ماده ۳۳، کالای متروکه توسط سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی، به عنوان مرجع مسئول فروش کالای متروکه و ضبطی، طبق مقررات به فروش می رسد.

آیا بعد از متروکه شدن هنوز امکان ترخیص کالا وجود دارد؟

بله؛ این یکی از مهم ترین نکات عملی موضوع است. طبق تبصره ۱ ماده ۳۳، تا زمانی که کالای متروکه توسط سازمان مربوطه به فروش نرسیده است، صاحب کالا می تواند پس از اعلام گمرک به سازمان، با رعایت مقررات نسبت به انجام تشریفات قطعی گمرکی، ارائه اظهارنامه یا تغییر عنوان اظهار و پرداخت وجوه متعلقه و سایر هزینه های انجام شده اقدام کند.

بنابراین اگر متوجه شدید کالای شما متروکه اعلام شده، نباید تصور کنید دیگر هیچ راهی برای نجات محموله وجود ندارد. اقدام سریع و بررسی وضعیت پرونده اهمیت بسیار زیادی دارد.

 بعد از متروکه شدن کالا چه اتفاقی می افتد؟

پس از ورود کالا به فرآیند متروکه، موضوع دیگر صرفاً یک پرونده معمولی ترخیص نیست و فرآیند قانونی خاص خود را پیدا می کند. گمرک برای کالاهای متروکه طبق ماده ۳۴ اقدامات لازم را انجام می دهد و اطلاعات کالا، از جمله مشخصات، مقدار، ارزش و حقوق ورودی و هزینه های مربوط، در فرآیند مربوط ثبت می شود. همچنین طبق قانون، محاسبه حقوق ورودی و هزینه های کالای متروکه بر مبنای زمان تنظیم اظهارنامه مربوط انجام می شود.

سپس سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی مطابق مقررات مسئولیت دریافت و فرآیند فروش کالای متروکه را بر عهده می گیرد. به همین دلیل، هرچه وضعیت متروکه شدن دیرتر پیگیری شود، مدیریت پرونده می تواند پیچیده تر و پرهزینه تر شود.

آیا ماندن کالا در گمرک باعث افزایش هزینه می شود؟

بله. یکی از مستقیم ترین آثار توقف کالا، افزایش هزینه های مرتبط با نگهداری و خدمات است. در قانون امور گمرکی، «هزینه های انجام خدمات» شامل مواردی مانند انبارداری، باربری، ایکس ری، پلمب، آزمایش، تعرفه بندی، مراقبت، بدرقه و توزین تعریف شده است.

بنابراین حتی اگر اصل مشکل کالا در یک مرحله اداری یا اسنادی باشد، طولانی شدن توقف می تواند هزینه های جانبی ایجاد کند. از طرف دیگر، توقف کالا یعنی سرمایه ای که برای خرید، حمل، بیمه و واردات پرداخت شده، تا زمان ترخیص قابل استفاده تجاری نیست.

هزینه واقعی توقف کالا فقط انبارداری نیست

هزینه اقتصادی رسوب کالا می تواند شامل موارد زیر باشد:

• هزینه انبارداری و خدمات گمرکی
• هزینه دموراژ یا هزینه های مرتبط با تجهیزات حمل، در صورت تعلق
• خواب سرمایه
• افزایش هزینه تأمین مالی
• تأخیر در عرضه کالا به بازار
• احتمال تغییر قیمت کالا
• احتمال تغییر نرخ ارز و هزینه جایگزینی
• ریسک فساد یا آسیب دیدگی کالا
• از دست رفتن فرصت فروش
• هزینه های مربوط به اصلاح اسناد و پیگیری پرونده

بنابراین یک واردکننده حرفه ای نباید صرفاً «هزینه انبار» را معیار خسارت ناشی از توقف کالا قرار دهد.

اگر کالا به دلیل خود گمرک متوقف شده باشد چه می شود؟

این سؤال بسیار مهم است، زیرا همه توقف ها ناشی از کوتاهی صاحب کالا نیستند. قانون امور گمرکی در ماده ۲۴ پیش بینی کرده است که تا زمانی که کالا به انتظار اعلام نظر قطعی گمرک در انبارهای گمرکی متوقف باشد، کالا متروکه نمی شود.

همچنین در ماده ۴۵، برای مواردی که مقررات یا دستورهای دولتی به تشخیص گمرک به ناحق مانع ترخیص کالا شده باشند، مقرراتی درباره معافیت از هزینه انبارداری برای مدت مربوط پیش بینی شده است.

در چنین شرایطی باید دقیقاً مشخص شود:

1. علت توقف چیست؟
2. مسئول انجام اقدام بعدی چه شخص یا سازمانی است؟
3. آیا پرونده منتظر پاسخ یک مرجع دولتی است؟
4. آیا کالا در انتظار اعلام نظر قطعی گمرک است؟
5. آیا مهلت توقف همچنان در حال محاسبه است؟
6. آیا مستندات لازم برای اثبات علت توقف وجود دارد؟

این تفاوت در پرونده های واقعی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نباید هر نوع توقف کالا را به یک شکل تحلیل کرد.

چرا کالا در گمرک می ماند؟

رسوب کالا می تواند دلایل مختلفی داشته باشد و شناسایی علت، اولین مرحله برای حل مشکل است.

نقص یا مغایرت اسناد

یکی از رایج ترین دلایل توقف کالا، ناقص بودن مدارک یا وجود مغایرت میان اسناد حمل، فاکتور، پکینگ لیست، ثبت سفارش، قبض انبار، ترخیصیه و سایر مدارک مورد نیاز است. هرچه مغایرت اسناد با مشخصات واقعی محموله بیشتر باشد، احتمال ایجاد وقفه در فرآیند ترخیص افزایش پیدا می کند.

مشکل در ثبت سفارش و مجوزهای واردات

برخی کالاها برای ورود نیازمند مجوز یا تأییدیه سازمان های ذی ربط هستند. قانون امور گمرکی نیز کالاهای «مجاز مشروط» را کالاهایی تعریف می کند که ورود آنها نیازمند موافقت قبلی یک یا چند سازمان دولتی است. در چنین شرایطی ممکن است کالا وارد گمرک شده باشد اما تا دریافت مجوز لازم امکان ترخیص آن وجود نداشته باشد.

اختلاف در ارزش کالا

ارزش گمرکی یکی از عناصر مهم در تعیین حقوق ورودی است. در صورت عدم پذیرش ارزش اظهارشده، گمرک می تواند طبق روش های مقرر در قانون نسبت به تعیین ارزش اقدام کند. اختلاف ارزش می تواند باعث طولانی شدن فرآیند رسیدگی و افزایش هزینه فرصت واردکننده شود.

اختلاف در تعرفه یا HS Code

تعرفه گمرکی یا HS Code نقش مهمی در تعیین شرایط ورود و میزان حقوق ورودی کالا دارد. اشتباه در طبقه بندی کالا می تواند باعث ایجاد اختلاف بین صاحب کالا و گمرک شود. در چنین مواردی، بررسی دقیق ماهیت، کاربرد، جنس، مشخصات فنی و اسناد کالا برای تعیین تعرفه صحیح اهمیت زیادی دارد.

تأخیر در تأمین مالی و پرداخت وجوه

گاهی تمام اسناد آماده است اما صاحب کالا منابع لازم برای پرداخت حقوق ورودی و سایر هزینه های مربوط را در اختیار ندارد. در این حالت کالا همچنان در انبار باقی می ماند و هزینه های مرتبط با توقف می تواند افزایش پیدا کند.

اگر کالا فاسد یا آسیب پذیر باشد چه اتفاقی می افتد؟

برای کالاهای فاسدشدنی یا کالاهایی که نگهداری آنها هزینه یا شرایط خاصی نیاز دارد، تأخیر می تواند بسیار جدی تر باشد. طبق تبصره ۱ ماده ۲۴، اگر امکانات لازم برای نگهداری کالای فاسدشدنی یا کالایی که نگهداری آن هزینه اضافی ایجاد می کند در انبار گمرکی موجود نباشد، باید بلافاصله پس از تخلیه و تحویل، کالا ترخیص یا با مسئولیت صاحب کالا و نظارت گمرک به محل مناسب منتقل شود. در غیر این صورت، در شرایط مقرر، مرجع تحویل گیرنده مسئولیتی در قبال ضایع یا فاسد شدن کالا نخواهد داشت و گمرک مقررات متروکه را اعمال می کند.

از طرف دیگر، ماده ۴۹ قانون امور گمرکی نیز برای کالایی که در حین حمل یا در مدت توقف در انبار گمرکی آسیب دیده، ضایع یا فاسد شده است، راهکارهایی مانند خروج از کشور، واگذاری بلاعوض به دولت یا تفکیک بخش سالم در شرایط مقرر را پیش بینی کرده است. بنابراین در مورد کالاهای غذایی، دارویی، شیمیایی، کشاورزی یا سایر کالاهای حساس، زمان اهمیت بسیار بیشتری پیدا می کند.

اگر کالا در گمرک بماند، آیا گمرک آن را ضبط می کند؟

خیر؛ متروکه شدن و ضبط شدن یکی نیستند. کالای متروکه طبق مقررات مربوط وارد فرآیند فروش می شود؛ اما درباره کالای ممنوع، وضعیت متفاوت است. طبق ماده ۳۵ قانون امور گمرکی، اگر کالای متروکه از نوع کالای ممنوع باشد، ارزیابان مکلف به تنظیم صورت مجلس ضبط هستند. صاحب کالا نیز در شرایط مقرر حق اعتراض قضایی دارد و برای این اعتراض مهلت های قانونی مشخص شده است.

بنابراین نباید صرفاً به دلیل گذشت مهلت نگهداری، نتیجه گرفت که هر کالایی فوراً ضبط می شود.

آیا می توان کالای مانده در گمرک را مرجوع کرد؟

در برخی شرایط، بله. قانون امور گمرکی در ماده ۵۲، مرجوعی را رویه ای تعریف می کند که بر اساس آن کالای وارده موجود در گمرک، تا زمانی که با اجرای مقررات متروکه به فروش نرسیده است، می تواند به عنوان اعاده به خارج اظهار و ترخیص شود.

بنابراین اگر ترخیص قطعی کالا به دلیل شرایط تجاری، مجوزی یا اقتصادی امکان پذیر نباشد، بررسی گزینه مرجوعی می تواند یکی از راهکارهای قابل بررسی باشد. البته مرجوع کردن کالا نیز تشریفات و الزامات گمرکی خاص خود را دارد و نباید بدون بررسی وضعیت پرونده انجام شود.

برای جلوگیری از متروکه شدن کالا چه کار کنیم؟

بهترین راهکار این است که قبل از رسیدن به پایان مهلت قانونی وضعیت محموله مشخص شود.

۱. تاریخ دقیق ورود به انبار را مشخص کنید

اولین سؤال این است: کالا دقیقاً چه تاریخی به اولین انبار گمرکی تحویل شده است؟ چون طبق ماده ۲۴، در صورت انتقال کالا بین چند انبار، مهلت از زمان ورود به اولین انبار محاسبه می شود.

۲. علت توقف را به صورت دقیق مشخص کنید

به جای اینکه صرفاً بگویید «کالا در گمرک گیر کرده»، باید مشخص شود پرونده در کدام مرحله متوقف شده است: اسناد؟ ثبت سفارش؟ مجوز؟ ارزیابی؟ ارزش؟ تعرفه؟ پرداخت؟ ترخیصیه؟ تا علت مشخص نشود، راهکار هم مشخص نخواهد بود.

۳. امکان تمدید مهلت را بررسی کنید

اگر هنوز کالا در مهلت اولیه قرار دارد اما تکمیل تشریفات زمان بیشتری نیاز دارد، در صورت وجود شرایط قانونی می توان درخواست تمدید مهلت را بررسی کرد. تمدید نیازمند درخواست کتبی، وجود علت موجه به تشخیص گمرک و رعایت شرایط قانونی است.

۴. وضعیت مجوزهای کالا را بررسی کنید

برای کالاهای مشروط، دریافت مجوزهای لازم می تواند مهم ترین گلوگاه ترخیص باشد.

۵. اسناد را با خود کالا تطبیق دهید

فاکتور، پکینگ لیست، بارنامه، قبض انبار، ترخیصیه، مشخصات کالا، تعداد، وزن، برند، مدل و سایر اطلاعات باید تا حد امکان با یکدیگر هماهنگ باشند.

۶. اگر کالا متروکه شده، سریع اقدام کنید

متروکه شدن پایان کار نیست؛ اما زمان اهمیت زیادی دارد. تا قبل از فروش کالا، قانون در شرایط مقرر امکان انجام تشریفات و ترخیص را برای صاحب کالا پیش بینی کرده است.

چه زمانی بهتر است از شرکت ترخیص کالا کمک بگیریم؟

اگر پرونده ساده باشد، ممکن است صاحب کالا بتواند بخش زیادی از فرآیند را خودش مدیریت کند. اما در مواردی مانند اختلاف تعرفه، اختلاف ارزش، کالای مشروط، نقص اسناد، پرونده های متروکه، کالاهای حساس، اختلاف با گمرک یا چندین مجوز همزمان، استفاده از متخصص امور گمرکی می تواند از اتلاف زمان و افزایش هزینه جلوگیری کند.

یک شرکت با تجربه در ترخیص کالا باید بتواند ابتدا وضعیت پرونده را تشخیص دهد و سپس به جای ارائه یک راهکار کلی، مشخص کند که مشکل دقیقاً در کدام مرحله قرار دارد. برای مجموعه هایی که با واردات مستمر سروکار دارند، هدف صرفاً ترخیص یک محموله نیست؛ بلکه باید ریسک رسوب کالا، هزینه توقف و احتمال متروکه شدن از همان مرحله پیش از حمل مدیریت شود.

اگر کالا در گمرک مانده، اول چه اطلاعاتی را آماده کنیم؟

برای بررسی سریع تر پرونده، بهتر است اطلاعات زیر آماده باشد:

اطلاعات	دلیل اهمیت
قبض انبار	تعیین وضعیت و تاریخ تحویل کالا
بارنامه	بررسی اطلاعات حمل و محموله
ترخیصیه	بررسی امکان انجام تشریفات توسط گیرنده
فاکتور تجاری	بررسی ارزش و مشخصات کالا
Packing List	تطبیق تعداد، وزن و بسته‌بندی
ثبت سفارش	بررسی وضعیت واردات
HS Code	بررسی طبقه‌بندی تعرفه‌ای
مجوزهای کالا	بررسی الزامات دستگاه‌های ذی‌ربط
وضعیت اظهارنامه	مشخص شدن مرحله فعلی ترخیص
تاریخ ورود به اولین انبار	محاسبه مهلت توقف

این اطلاعات کمک می کند به جای حدس زدن، نقطه توقف پرونده شناسایی شود.

آیا مهلت نگهداری از زمان رسیدن کالا به ایران محاسبه می شود؟

مبنای قانونی، تاریخ تحویل کالا به انبار گمرکی است. اگر کالا بین چند انبار گمرکی منتقل شود، مهلت از زمان ورود به اولین انبار محاسبه خواهد شد.

آیا کالای متروکه حتماً به دولت می رسد؟

خیر. متروکه شدن با ضبط تفاوت دارد. کالای متروکه طبق مقررات وارد فرآیند فروش توسط سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی می شود، در حالی که کالای ممنوع متروکه می تواند مشمول مقررات ضبط قرار گیرد.

توضیحات تکمیلی ؛ اگر کالا در گمرک مانده، زمان را از دست ندهید

در پاسخ کوتاه به سؤال «اگر کالا در گمرک بماند چه اتفاقی می افتد؟» باید گفت: کالا تا زمانی که تشریفات قانونی آن انجام نشده، تحت نظارت گمرک باقی می ماند؛ اما این توقف محدود به زمان مشخصی است. طبق ماده ۲۴ قانون امور گمرکی، مهلت عادی نگهداری در انبار گمرکی سه ماه است و با وجود شرایط قانونی می تواند حداکثر دو ماه دیگر تمدید شود. پس از پایان مهلت، در صورت انجام نشدن تشریفات، کالا مشمول مقررات متروکه خواهد شد.

با این حال، متروکه شدن به معنای از دست رفتن فوری کالا نیست. تا زمانی که کالا به فروش نرسیده باشد، قانون در شرایط مشخص امکان انجام تشریفات و ترخیص را برای صاحب کالا در نظر گرفته است.

اگر کالای شما اکنون در گمرک متوقف شده است، مهم ترین کار این است که تاریخ ورود به اولین انبار، علت توقف، وضعیت اظهارنامه، اسناد، مجوزها و مهلت باقی مانده را مشخص کنید. هر روز تأخیر می تواند هزینه و ریسک پرونده را افزایش دهد.

برای ترخیص کالای متوقف شده در گمرک اقدام کنید

اگر محموله شما در گمرک متوقف شده، متروکه اعلام شده یا در مسیر ترخیص با مشکل اسناد، مجوز، تعرفه یا ارزش مواجه شده است، اطلس گلوبال می تواند وضعیت پرونده و مسیر مناسب برای ادامه فرآیند ترخیص را بررسی کند.

برای دریافت مشاوره و بررسی شرایط محموله، اطلاعات کالا و اسناد موجود را در اختیار کارشناسان اطلس گلوبال قرار دهید تا مسیر اجرایی مناسب برای ترخیص آن مشخص شود.