ترخیص کالا چیست و چه تفاوتی با واردات دارد؟

خیلی از افراد ترخیص کالا از گمرک و واردات کالا را یک فرآیند یکسان می‌ دانند، در حالی که این دو مفهوم اگرچه ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند، اما از نظر مراحل اجرایی و هدف، تفاوت‌ های مهمی دارند. واردات کالا یک فرآیند گسترده و چند مرحله‌ای است که از زمان تصمیم‌ گیری برای خرید محصول از یک کشور خارجی آغاز می‌ شود و تا تحویل نهایی کالا به صاحب آن در داخل کشور ادامه پیدا می‌ کند. در مقابل، ترخیص کالا تنها یکی از مراحل این مسیر است که پس از ورود کالا به کشور و قرار گرفتن آن در گمرک انجام می‌ شود.

• واردات به کل زنجیره‌ ای گفته می‌ شود که شامل انتخاب و بررسی تأمین‌ کننده خارجی، مذاکره و خرید کالا، عقد قرارداد، انجام امور مربوط به پرداخت و انتقال وجه، دریافت اسناد حمل، حمل‌ و نقل بین‌ المللی، ورود کالا به مرزهای کشور، انجام تشریفات گمرکی و در نهایت تحویل کالا به واردکننده یا خریدار است. بنابراین، واردات یک فرآیند کامل تجاری محسوب می‌ شود که بخش‌ های مختلفی از فعالیت‌ های بازرگانی، حمل‌ و نقل و امور قانونی را در بر می‌ گیرد.
• ترخیص کالا تنها بخشی از این زنجیره است؛ یعنی مرحله‌ ای که کالا پس از رسیدن به گمرک ایران (مانند گمرکات بندری، فرودگاهی یا مرزهای زمینی) باید مراحل قانونی لازم را طی کند تا امکان خروج آن فراهم شود. در این مرحله، اسناد کالا بررسی می‌ شوند، اظهارنامه گمرکی ثبت می‌ شود، ارزش و تعرفه کالا مشخص می‌ شود، مجوزهای مورد نیاز دریافت می‌ شوند و پس از پرداخت هزینه‌های مربوط به حقوق ورودی، مالیات و عوارض گمرکی، مجوز خروج کالا صادر خواهد شد.

به بیان ساده، واردات بدون ترخیص کامل نمی‌ شود؛ زیرا کالایی که وارد کشور شده اما مراحل گمرکی آن انجام نشده است، همچنان در اختیار گمرک قرار دارد و امکان استفاده، فروش یا انتقال قانونی آن وجود ندارد. اما در عین حال، ترخیص کالا به‌ تنهایی به معنای واردات کامل نیست؛ زیرا قبل از رسیدن کالا به مرحله ترخیص، اقداماتی مانند خرید خارجی، حمل‌ و نقل بین‌ المللی و تهیه مدارک تجاری انجام شده است.

در واقع می‌توان گفت واردات، مسیر کلی ورود کالا از خارج به داخل کشور است و ترخیص، یکی از مهم‌ ترین ایستگاه‌ های این مسیر محسوب می‌ شود. آشنایی با تفاوت این دو مفهوم به بازرگانان کمک می‌ کند تا برنامه‌ ریزی دقیق‌ تری برای فرآیند خرید و ورود کالا داشته باشند و با شناخت وظایف هر مرحله، از ایجاد تأخیر، افزایش هزینه‌ ها و مشکلات احتمالی در زمان ورود کالا جلوگیری کنند.